Market access

Market access to termin stosowany najczęściej w branży farmaceutycznej i medycznej, opisujący strategię i działania zmierzające do zapewnienia, że nowy lek, wyrób medyczny lub technologia zdrowotna będzie dostępna dla pacjentów — uzyska refundację, zostanie wpisana na listę leków, będzie zalecana w wytycznych klinicznych i będzie fizycznie dostępna w aptekach. Szerzej, market access dotyczy każdej branży, gdzie wejście produktu na rynek wymaga przejścia przez bariery regulacyjne, negocjacyjne lub instytucjonalne.

W kontekście farmaceutycznym market access obejmuje kilka kluczowych elementów: analiza farmakoekonomiczna (cost-effectiveness analysis — czy lek jest opłacalny dla płatnika?), modelowanie cen refundacyjnych (jaka cena jest akceptowalna dla NFZ/Ministerstwa Zdrowia?), gotowość płatnicza (willingness to pay — ile za terapię zapłaciłby pacjent lub instytucja?), analiza krajobrazu konkurencyjnego (jakie alternatywy terapeutyczne istnieją i w jakiej cenie?), budowanie dossier wartości (value dossier — argumentacja dlaczego produkt zasługuje na refundację) oraz badania wśród płatników i decydentów (jakie są priorytety, obawy i kryteria decyzyjne?).

Badania rynkowe wspierające market access obejmują: wywiady z decydentami (płatnicy, członkowie komisji refundacyjnych, eksperci HTA — Health Technology Assessment), badania wśród lekarzy (jak oceniają wartość nowej terapii vs. standard of care), badania wśród pacjentów (gotowość płatnicza, preferencje terapeutyczne, wpływ choroby na jakość życia — dane do analiz QALY) oraz analizy desk research (przeglądy systematyczne, dane epidemiologiczne, porównania cen międzynarodowych).

Poza farmacją, koncepcja market access znajduje zastosowanie w branżach regulowanych: wyrobach medycznych (certyfikacja CE, rejestracja, wytyczne stosowania), żywności specjalistycznej (claims zdrowotne, regulacje EFSA), nowych technologiach energetycznych (dopuszczenia regulacyjne, programy wsparcia) i fintech (licencje KNF, zgodność regulacyjna). W każdym przypadku chodzi o przejście od „produkt istnieje” do „produkt jest dostępny dla docelowego odbiorcy”.

Ograniczeniem badań market access jest ich silna zależność od kontekstu regulacyjnego — zmiany legislacyjne mogą z dnia na dzień zmienić warunki dostępu do rynku. Dlatego strategie market access muszą być elastyczne i opierać się na scenariuszach, a nie na jednej prognozie.

To rozwiązanie najczęściej stosujemy w następujących branżach: